ТОРГІВЛЯ ПОХІДНИМИ ФІНАНСОВИМИ ІНСТРУМЕНТАМИ В АГРОБІЗНЕСІ: МЕХАНІЗМ УПРАВЛІННЯ РИЗИКАМИ ТА ЄВРОІНТЕГРАЦІЯ ДО МІЖНАРОДНОГО РИНКУ

Ключові слова: похідні фінансові інструменти, агробізнес, ф’ючерси, форварди, опціони, хеджування, фінансові ризики, біржова торгівля, міжнародний ринок, деривативні контракти, клірингово-гарантійна інфраструктура, біржові механізми хеджування ризиків

Анотація

У статті досліджено напрями розвитку торгівлі похідними фінансо-вими інструментами в агробізнесі як механізму управління ризиками та структурної трансформації аграрного сектору, спрямованого до євроінте-грації та міжнародного ринку. Обґрунтовано, що в сучасних умовах дери-вативи набувають статусу стратегічного інструментарію фінансового ри-зик-менеджменту, задля підвищення прогнозованості грошових потоків та зростання інвестицій в аграрному секторі, що є передумовою до інтеграції в міжнародне фінансове середовище. Доведено, що запровадженням стан-дартизації товарних деривативів на зернові та олійні культури відповідно до міжнародних вимог дозволяє синхронізувати взаємодію з провідними європейськими біржовими платформами, що створює передумови для ро-зширення можливостей хеджування цінових ризиків та підвищення фінан-сової стійкості українського аграрного експорту. Сукупна активізація фо-рвардних і ф'ючерсних контрактів, опціонів, валютних та процентних сво-пів як ефективних механізмів хеджування цінових, валютних, кредитних й операційних ризиків на міжнародному ринку похідних фінансових інстру-ментів визначає особливості їх практичного застосування у виробництві зернових, олійних культур, цукрового буряку, а також у сфері зовнішньо-економічної діяльності та експортних операцій аграрних суб’єктів. Вико-ристання деривативів забезпечує оптимізацію структури фінансових ризи-ків, підвищення ефективності управління товарними потоками та адаптив-ність суб'єктів агробізнесу до високої волатильності міжнародних ринків, недостатньої ліквідності біржового сегмента, обмеженої номенклатуру ста-ндартизованих деривативних контрактів, клірингово-гарантійної інфра-структур, біржових механізмів хеджування ризиків та розвитку організо-ваного строкового ринку. Запропоновано модель розвитку торгівлі похід-ними фінансовими інструментами в агробізнесі, яка поглиблює інтеграцію з фінансовими інституціями ЄС, біржовими і позабіржовими торговельни-ми платформами, забезпечує гарантії до виконання деривативних контрак-тів та гармонізує національне нормативно-правове поле з європейськими регуляторними стандартами.

Посилання

Dykha, M., Dykha, V. (2024). Instrumenty khedzhuvannia v upravlinni tsino-vymy ryzykamy (na prykladi ahrarnoho i enerhetychnoho rynkiv Ukrainy) [Hedging instruments in price risk management (using the example of the agri-cultural and energy markets of Ukraine)]. Ekonomika Ukrainy, no. 3, pp. 19-35. doi: https://doi.org/10.15407/economyukr.2024.03.019 (accessed July 11, 2026)

Krasnova, M. (2022). Pidvyshchennia mozhlyvostei vykorystannia deryvatyviv yak zasobiv upravlinnia ryzykamy v Ukraini [Increasing the pos-sibilities of using derivatives as risk management tools in Ukraine]. Ekonomika ta Suspilstvo, no. 41. doi: https://doi.org/10.32782/2524-0072/2022-41-63 (ac-cessed July 11, 2026)

Natsionalnyi bank Ukrainy [National Bank of Ukraine]. (2024). https://bank.gov.ua/ua/statistic?utm_source=chatgpt.com (accessed July 11, 2026)

Natsionalna komisiia z tsinnykh paperiv ta fondovoho rynku [Nation-al Securities and Stock Market Commission]. (2024). https://www.smida.gov.ua/news/allnews/nkcpfropriludnilaricnijzvitza2024rik (accessed July 11, 2026)

Prykaziuk, N., Stelmakh, D., Didenko, I. (2026). Upravlinnia valiut-nym ryzykom na rynku zerna: keis Ukrainy [Managing currency risk in the grain market: the case of Ukraine]. Visnyk Kyivskoho natsionalnoho universyte-tu Imeni Tarasa Shevchenka. Seriia: Ekonomika, no. 1(226), pp. 97-105. https://doi.org/10.17721/1728-2667.2025/226-1/12 (accessed July 11, 2026)

Branger, N., Hanke, M., Weissensteiner, A. (2024). The information content of wheat derivatives regarding the Ukrainian war. The Journal of Fu-tures Markets, no. 44, pp. 420-431. doi: https://doi.org/10.1002/fut.22475 (ac-cessed July 11, 2026)

CME Group. Agricultural Futures and Options Volume and Open In-terest Reports. (2025). https://www.cmegroup.com/newsletters/currently-in-commodities/august-2025-commodities-update.html (accessed July 11, 2026)

Diba, B., Grossman, H. (1988). The theory of rational bubbles in stock prices. Economic Journal, no. 98(392), pp. 746-754. doi: https://doi.org/10.2307/2233912 (accessed July 11, 2026)

Euronext. Euronext Commodity Derivatives Market Data and Statis-tics. https://www.euronext.com/en/about/media/euronext-press-releases/euronext-publishes-q4-and-full-year-2025-results (accessed July 11, 2026)

Fama, E. F., French, K. R. (1987). Commodity futures prices: Some evidence on forecast power, premiums, and the theory of storage. Journal of Business, no. 60(1), pp. 55-73. doi: https://doi.org/10.1086/296385 (accessed July 11, 2026)

Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2025).

FAOSTAT: Food and agriculture data platform. https://www.fao.org/statistics/events/events-detail/agricultural-production-statistics-2010-2025.-december-2025-update/en (accessed July 11, 2026)

Geman. H. (2005). Commodities and commodity derivatives: Model-ling and pricing for agriculturals, metals and energy. Journal of Banking & Fi-nance, no. 29(6), pp. 1529-1530. doi: https://doi.org/10.1016/j.jbankfin.2004.06.005 (accessed July 11, 2026)

Hrabynska, I., Kosarchyn, M., Dąbrowska, A. (2022). Economic im-peratives of financialization of agricultural commodity markets. Agricultural and resource economics: international scientific E-Journal, no. 8(3), pp. 7-22. doi: https://doi.org/10.51599/are.2022.08.03.01 (accessed July 11, 2026)

Kang, W., Perez, de Gracia F. (2021). Market integration and volatil-ity spillovers in agricultural commodity futures markets. Energy Economics, no. 95, pp. 105118. doi: https://doi.org/10.1016/j.eneco.2021.105118 (ac-cessed July 11, 2026)

Mishra, A., El-Osta, H., Morehart, M. (2020). Risk management through futures contracts in agricultural markets. Journal of Agricultural and Applied Economics, no. 52(3), pp. 401-419. doi: https://doi.org/10.1017/aae.2020.12 (accessed July 11, 2026)

Zhou, W.-X., Dai, Y.-S., Duong, K.T., Dai, P.-F. (2024). The impact of the Russia–Ukraine conflict on the extreme risk spillovers between agricul-tural futures and spots. Journal of Economic Behavior & Organization, no. 217, pp. 91-111. doi: https://doi.org/10.1016/j.jebo.2023.11.004 (accessed July 11, 2026)

Диха М., Диха В. Інструменти хеджування в управлінні ціновими ризиками (на прикладі аграрного і енергетичного ринків України). Еконо-міка України. 2024. №3. С. 19-35. doi: https://doi.org/10.15407/economyukr.2024.03.019 (дата звернення: 11.07.2026)

Краснова М. Підвищення можливостей використання деривативів як засобів управління ризиками в Україні. Економіка та суспільство. 2022. №41. doi: https://doi.org/10.32782/2524-0072/2022-41-63 (дата звернення: 11.07.2026)

Національний банк України. https://bank.gov.ua/ua/statistic?utm_source=chatgpt.com (дата звернення: 11.07.2026)

Національна комісія з цінних паперів та фондового ринку. https://www.smida.gov.ua/news/allnews/nkcpfropriludnilaricnijzvitza2024rik (дата звернення: 11.07.2026)

Приказюк Н., Стельмах Д., Діденко І. Управління валютним ризи-ком на ринку зерна: кейс України. Вісник Київського національного універ-ситету імені Тараса Шевченка. Серія: Економіка. 2026. №1(226). С. 97-105. https://doi.org/10.17721/1728-2667.2025/226-1/12 (дата звернення: 11.07.2026)

Branger N., Hanke M., Weissensteiner A. The information content of wheat derivatives regarding the Ukrainian war. The Journal of Futures Markets. 2024. Vol. 44. P. 420-431. doi: https://doi.org/10.1002/fut.22475 (дата звер-нення: 11.07.2026)

CME Group. Agricultural Futures and Options Volume and Open In-terest Reports. https://www.cmegroup.com/newsletters/currently-in-commodities/august-2025-commodities-update.html (дата звернення: 11.07.2026)

Diba B., Grossman H. The theory of rational bubbles in stock prices. Economic Journal. 1988. Vol. 98(392). P. 746-754. doi: https://doi.org/10.2307/2233912 (дата звернення: 11.07.2026)

Euronext. Euronext Commodity Derivatives Market Data and Statis-tics. https://www.euronext.com/en/about/media/euronext-press-releases/euronext-publishes-q4-and-full-year-2025-results (дата звернення: 11.07.2026)

Fama E. F., French K. R. Commodity futures prices: Some evidence on forecast power, premiums, and the theory of storage. Journal of Business. 1987. Vol. 60(1). P. 55-73. doi: https://doi.org/10.1086/296385 (дата звер-нення: 11.07.2026)

Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO).

FAOSTAT: Food and agriculture data platform. https://www.fao.org/statistics/events/events-detail/agricultural-production-statistics-2010-2025.-december-2025-update/en (дата звернення: 11.07.2026)

Geman H. Commodities and commodity derivatives: Modelling and pricing for agriculturals, metals and energy. Journal of Banking & Finance. 2005. Vol. 29(6). P. 1529-1530. doi: https://doi.org/10.1016/j.jbankfin.2004.06.005 (дата звернення: 11.07.2026)

Hrabynska I., Kosarchyn M., Dąbrowska A. Economic imperatives of financialization of agricultural commodity markets. Agricultural and re-source economics: international scientific E-Journal. 2022. Vol. 8(3). P. 7-22. doi: https://doi.org/10.51599/are.2022.08.03.01 (дата звернення: 11.07.2026)

Kang W., Perez de Gracia F. Market integration and volatility spillo-vers in agricultural commodity futures markets. Energy Economics. 2021. Vol. 95. Article 105118. doi: https://doi.org/10.1016/j.eneco.2021.105118 (дата звернення: 11.07.2026)

Mishra A., El-Osta H., Morehart M. Risk management through fu-tures contracts in agricultural markets. Journal of Agricultural and Applied Economics. 2020. Vol. 52(3). P. 401-419. doi: https://doi.org/10.1017/aae.2020.12 (дата звернення: 11.07.2026)

Zhou W.-X., Dai Y.-S., Duong K.T., Dai P.-F. The impact of the Russia–Ukraine conflict on the extreme risk spillovers between agricultural fu-tures and spots. Journal of Economic Behavior & Organization. 2024. Vol. 217. P. 91-111.

doi: https://doi.org/10.1016/j.jebo.2023.11.004 (дата звернення: 11.07.2026)

Переглядів статті: 0
Завантажень PDF: 0
Опубліковано
2026-10-15
Як цитувати
Трусова, Н., & Юрченко, О. (2026). ТОРГІВЛЯ ПОХІДНИМИ ФІНАНСОВИМИ ІНСТРУМЕНТАМИ В АГРОБІЗНЕСІ: МЕХАНІЗМ УПРАВЛІННЯ РИЗИКАМИ ТА ЄВРОІНТЕГРАЦІЯ ДО МІЖНАРОДНОГО РИНКУ . Економіка та суспільство, (91). https://doi.org/10.32782/2524-0072/2026-91-15