АВТОМАТИЗАЦІЯ ТА ЕНЕРГОЕФЕКТИВНІСТЬ МЕТРОПОЛІТЕНІВ У ПАРАДИГМІ МІСЬКОЇ МОБІЛЬНОСТІ: СВІТОВИЙ ДОСВІД ТА УКРАЇНСЬКІ РЕАЛІЇ
Анотація
У статті досліджено проблеми автоматизації та підвищення енергоефективності метрополітенів у сучасних умовах розвитку міської мобільності. Проаналізовано світовий досвід впровадження автоматизованих систем управління поїздами та визначено їх економічні переваги. Обґрунтовано, що автоматизація метрополітенів забезпечує зниження експлуатаційних витрат, підвищує регулярність руху, оптимізує використання інфраструктури та скорочує енергоспоживання. Особливу увагу приділено ролі метрополітенів у системі економіки міської мобільності та їх значенню для забезпечення сталої транспортної політики країн. Проаналізовано сучасний стан метрополітенів України, де проблеми модернізації інфраструктури віддаляють перспективи впровадження цифрових систем управління через обмеженість фінансових ресурсів і недостатність зовнішньої інвестиційної підтримки. Доведено, що стабільність та швидкість функціонування метро впливають на ринок праці, ділову активність, розвиток міських територій та ефективність використання часу населення.
Посилання
Pachl, J. Railway Operation and Control. VTD Rail Publishing, 2018. 4th edition. 302 p.
Vuchic V. Urban Transit Systems and Technology. Hoboken: John Wiley & Sons, 2007. Edition 1th. 624 р.
UITP. Data & Statistics. International Association of Public Transport. 2026. https://www.uitp.org/knowledge-research/data/
The Future of Rail. Opportunities for energy and the environment. International Energy Agency. 2019. 175 р.
Albrecht A. et al. Energy-efficient train control: From local convexity to global optimization and uniqueness. Automatica. 2013. Vol. 49. Iss. 10. P. 3072-3078.
Yang X., Li Х. A Survey on Energy-Efficient Train Operation for Urban Rail Transit. IEEE Transactions on Intelligent Transportation Systems. 2015. Vol. 17. Iss. 1. P. 2-13.
Стаматін В.В., Захаров Д.С., Тарараєв Ю.О. Інвестиційна ефективність впровадження системи автоведення поїздів метрополітену. Держава та регіони. 2020. № 4 (115). С. 74-80.
Chevrier R., Pellegrini P., Rodriguez J. Energy saving in railway timetabling: A bi-objective evolutionary approach for computing alternative running times. Transportation Research. Part C: Emerging Technologies. 2013. Vol. 37. P. 20-41.
Cervero R. The transit metropolis: a global inquiry. Island Press, Washington, D.C., 1998. 464 р.
Button K. Transport Economics. Edward Elgar Publishing. 2010. Edition 3th. 528 р.
Banister D. The Sustainable Mobility Paradigm. Transport Policy. 2008. Vol. 15 (2). P. 73–80.
Levinson D. M. and Krizek K. J. The end of traffic and the future of access: a roadmap to the new transport landscape. Network Design Lab, 2017. 60 р.
Ляшенко В.М. Порівняльний аналіз оптимізаційних алгоритмів для побудови оптимізованих траєкторій руху рейкового транспорту. Інформаційно-керуючи системи на залізничному транспорті. 2026. № 1. С. 106-117.
Красноштан О.М. Наукові основи формування стратегії інноваційного розвитку транспортної системи країни : автореф. дис. на здобуття наук. ступеня д-ра техн. наук : спец. 05.22.01 «Транспортні системи». Київ : Нац. транспортний ун-т, 2024. 54 с.
Стаматін В.В., Палант О.Ю., Тараруєв Ю.О. Економічні аспекти підвищення пропускної здатності станцій метрополітену. Вчені записки ТНУ. 2020. Т. 31 (70). № 5. С. 57-64.
Стаматін В.В., Палант О.В., Тараруєв Ю.О. Економічні аспекти підвищення ресурсу рейкового господарства в зв’язку з впровадженням САВП (на прикладі КП «Харківський метрополітен»). Проблеми системного підходу в економіці. 2020. Вип. 5(79). С. 68-74.
Стаматін В.В., Палант О.Ю., Тараруєв Ю.О. Економічний вплив впровадження системи автоведення потягів метрополітену на трудові ресурси підприємства (на прикладі КП «Харківський метрополітен»). Економічний простір. 2020. № 161. С. 82-88.
Захаров Д.С. Корінна зміна підходів до формування маршрутної мережі міського громадського транспорту. Наука і техніка сьогодні. Сер. Економіка. 2023. Вип. 13 (27). С. 290-300.
Pachl J. (2018) Railway Operation and Control. VTD Rail Publishing. 4th edition. 302 p.
Vuchic V. (2007) Urban Transit Systems and Technology. Hoboken: John Wiley & Sons. Edition 1th. 624 р.
UITP. (2026) Data & Statistics. International Association of Public Transport. https://www.uitp.org/knowledge-research/data/
The Future of Rail. Opportunities for energy and the environment (2019) International Energy Agency. 175 р.
Albrecht A. et al. (2013) Energy-efficient train control: From local convexity to global optimization and uniqueness. Automatica. Vol. 49. Iss. 10. P. 3072-3078.
Yang X., Li Х. (2015) A Survey on Energy-Efficient Train Operation for Urban Rail Transit. IEEE Transactions on Intelligent Transportation Systems. Vol. 17. Iss. 1. P. 2-13.
Zakharov D.S., Stamatin V.V., Tararuyev Yu.O. (2020) Investytsiyna efektyvnistʹ vprovadzhennya systemy avtovedennya poyizdiv metropolitenu [Investment efficiency of the implementation of the metro train auto-guidance system] State and Regions. No. 4 (115). P. 74-80. (in Ukrainian)
Chevrier R., Pellegrini P., Rodriguez J. (2013) Energy saving in railway timetabling: A bi-objective evolutionary approach for computing alternative running times. Transportation Research. Part C: Emerging Technologies. Vol. 37. P. 20-41.
Cervero R. (1998) The transit metropolis: a global inquiry. Island Press, Washington, D.C. 464 р.
Button K. (2010) Transport Economics. Edward Elgar Publishing. Edition 3th. 528 р.
Banister D. (2011) The Sustainable Mobility Paradigm. Transport Policy. 2008. Vol. 15 (2). P. 73–80.
Levinson D. M.. Krizek K. J. (2017) The end of traffic and the future of access: a roadmap to the new transport landscape. Network Design Lab. 60 р.
Lyashenko V.M. (2026) Porivnyalʹnyy analiz optymizatsiynykh alhorytmiv dlya pobudovy optymizovanykh trayektoriy rukhu reykovoho transportu [Comparative analysis of optimization algorithms for building optimized trajectories of rail transport movement] Information and control systems in railway transport. No. 1. P. 106-117. (in Ukrainian)
Krasnoshtan O.M. (2024) Naukovi osnovy formuvannya stratehiyi innovatsiynoho rozvytku transportnoyi systemy krayiny [Scientific bases for the formation of the country`s transportation system innovative development strategy]. Extended abstract of Doctor`s thesis. Kyiv : National Transport University (in Ukrainian)
Stamatin V.V., Palant O.Yu., Tararuyev Y.O. (2020) Ekonomichni aspekty pidvyshchennya propusknoyi zdatnosti stantsiy metropolitenu [Economic aspects of increasing the throughput of metro stations] Scientific notes of TNU. Vol. 31 (70). No. 5. P. 57-64. (in Ukrainian)
Palant O.V., Tararuyev Yu.O. Stamatin V.V. (2020) Ekonomichni aspekty pidvyshchennya resursu reykovoho hospodarstva v zvʺyazku z vprovadzhennyam SAVP (na prykladi KP «Kharkivsʹkyy metropoliten») [Economic aspects of increasing the resource of the rail infrastructure in connection with the implementation of the SAVP (on the example of the KP "Kharkiv Metro")] Problems of the system approach in economics. Iss. 5(79). P. 68-74. (in Ukrainian)
Stamatin V.V., Palant O.Yu., Tararuyev Y.O. (2020) Ekonomichnyy vplyv vprovadzhennya systemy avtovedennya potyahiv metropolitenu na trudovi resursy pidpryyemstva (na prykladi KP «Kharkivsʹkyy metropoliten») [Economic impact of implementing the metro train auto-guidance system on the enterprise's labor resources (using the example of the Kharkiv Metro Enterprise)] Economic Space. No. 161. P. 82-88. (in Ukrainian)
Zakharov D.S. (2023) Korinna zmina pidkhodiv do formuvannya marshrutnoyi merezhi misʹkoho hromadsʹkoho transportu [A radical change in approaches to the formation of a route network of urban public transport] Science and Technology Today. Ser. Economics. Iss. 13 (27). P. 290-300. (in Ukrainian)
Авторське право (c) 2026 Сергій Грибенюк

Ця робота ліцензується відповідно до Creative Commons Attribution 4.0 International License.

